Paramız Neden Boşta Kalıyor?

Maaşın hesaba düştüğü gün ile faturaların, kiraların ve taksitlerin ödendiği gün arasında ortalama 15-20 günlük bir süre vardır. Bu sürede paramız banka hesabında, hiçbir iş yapmadan bekler. Enflasyonun yüksek seyrettiği bir ekonomide bu “boşta bekleme” süresi, paramızın her gün biraz daha erimesi anlamına gelir.

Faal, işte tam bu sorunu çözmek için var: Maaş günü ile ödeme günü arasındaki boşta kalan paranızı, sizin adınıza otomatik olarak düşük riskli ve katılım finans esaslarına uygun bir para piyasası fonunda değerlendiriyor. Ancak haklı olarak şu soruyu soruyorsunuz:

“Katılım esaslı para piyasası fonları gerçekten helal mi?”

Bu yazıda, Faal’ın kullandığı para piyasası fonları mercek altına alarak bu soruya dini kaynaklar, düzenleyici kurum kuralları ve uluslararası İslami finans standartları çerçevesinde kapsamlı bir cevap vereceğiz.

1. Katılım Fonu Nedir ve Neden “Katılım” Denir?

İslam’ın en temel iktisadi ilkelerinden biri, paranın sadece para karşılığı büyümemesi; yani faiz (riba) yasağıdır. Kur’an-ı Kerim’de birçok ayette riba açıkça yasaklanmıştır:

“Allah alışverişi helal, faizi ise haram kılmıştır.”

(Bakara Suresi, 2:275)

“Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve faizden kalanı bırakın; eğer gerçekten müminler iseniz.”

(Bakara Suresi, 2:278)

Katılım fonları, bu temel ilkeye uygun şekilde tasarlanmış yatırım araçlarıdır. “Katılım” kelimesi, yatırımcının kâra ve zarara ortak olması ilkesinden gelir. Konvansiyonel fonlarda olduğu gibi önceden belirlenmiş sabit bir “faiz” getirisi yoktur; bunun yerine fonun portföyündeki varlıkların ürettiği gerçek ekonomik getiri, yatırımcılar arasında paylaşılır.

Bu fonların “katılım” adını taşıyabilmesi için SPK’nın (Sermaye Piyasası Kurulu) belirlediği katı kurallara uyması gerekir. SPK’nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi’ne göre, unvanında “katılım” ifadesi geçen fonların portföylerinin faizsiz/katılım finans ilkelerine uygunluğu bir danışman veya danışma kurulu tarafından onaylanmak zorundadır [Kaynak 1].

2. HPH Fonu Ne Tür Varlıklara Yatırım Yapıyor?

Faal’ın ilk adımda anlaşmalı olduğu Hedef Portföy Para Piyasası Katılım Fonu (HPH), katılım finans esaslarına uygun kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yaparak, katılma hesabı üstü istikrarlı getiri hedefler [Kaynak 2]. Sonraki aşamalarda katılım esaslı farklı fonlarda eklenecektir. Şu aşamda kullanılan HPH Fonun portföyünde yer alan varlıklar şunlardır:

a) Katılma Hesapları

Katılma hesapları, katılım bankalarında açılan ve mudârebe (emek-sermaye ortaklığı) esasına dayanan hesaplardır. Yatırımcı parasını bankaya emanet eder, banka bu parayı faizsiz finans ilkelerine uygun ticari faaliyetlerde kullanır ve elde edilen kâr önceden belirlenen orana göre paylaşılır. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, bu hesaplardan elde edilen kâr payının meşru ticari işlemlere dayanması şartıyla helal olduğunu açıkça beyan etmiştir [Kaynak 3].

b) Kira Sertifikaları (Sukuk)

Kira sertifikaları, İslami finansın en temel araçlarından biridir. Türkiye’de hem Hazine ve Maliye Bakanlığı hem de özel sektör tarafından ihraç edilmektedir. Kira sertifikası, bir varlığın (bina, altyapı projesi, ekipman vb.) mülkiyetine veya kullanım hakkına ortak olmak ve bu varlıktan elde edilen geliri paylaşmak esasına dayanır. Konvansiyonel tahvillerden temel farkı, borç-faiz ilişkisi yerine varlığa dayalı gerçek bir ekonomik faaliyet üzerinden getiri sağlamasıdır.

Uluslararası İslami finans standartlarını belirleyen AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions), sukuk konusunda kapsamlı şeriat standartları yayımlamış ve bu araçların şer’i uygunluğuna ilişkin detaylı kurallar belirlemiştir [Kaynak 4]. Türkiye’de kira sertifikası ihracı da SPK düzenlemelerine tabidir ve katılım esaslarına uygunluğu denetlenmektedir.

c) Vaad Sözleşmeleri ve Geri Satma Taahhütlü Alım İşlemleri

Bu araçlar da katılım finans ilkelerine uygun olarak yapılandırılmış, kısa vadeli likidite yönetim araçlarıdır. Tüm bu işlemler, faiz içermeyen ve gerçek bir varlığa veya ticari faaliyete dayanan sözleşmelerdir.

Özet: HPH fonunun portföyünde faiz getirili tahvil, bono veya mevduat hesabı gibi konvansiyonel araçlar bulunmaz. Tüm yatırım araçları, katılım finans esaslarına uygun olarak seçilmektedir.

3. Dini Meşruiyetin Üç Katmanlı Güvencesi

Katılım fonlarının helal olduğuna dair güvence, tek bir kaynaktan değil, birbirini destekleyen üç ayrı katmandan gelir:

3.1. Diyanet İşleri Başkanlığı – Din İşleri Yüksek Kurulu

Türkiye’de dini konularda en yetkili kurum olan Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, katılım bankacılığı işlemlerini detaylı şekilde incelemiş ve açık bir hüküm vermiştir:

“İslam’ın getirmiş olduğu genel finans, iktisat ve ticaret esaslarına aykırı olmamak kaydıyla kâr-zarar ortaklığı adı altında yürütülen kurumsal ya da bireysel ticari işlemlerde ve bu işlemler sonucunda elde edilen kârın katılımcılar arasında paylaşılmasında dinen bir sakınca yoktur.”

— Din İşleri Yüksek Kurulu, 19.12.2018 tarihli karar [Kaynak 3]

Kurul ayrıca, kâr payı oranlarının banka faizlerine yakın veya eşit olmasının, söz konusu işlemi faize dönüştürmeyeceğini de vurgulamıştır. Önemli olan, elde edilen gelirin gerçek bir ticari faaliyetten ve meşru yatırım araçlarından kaynaklanmasıdır.

Kurul’un fetvasında katılım bankalarının kâr dağıtmak üzere topladıkları paraları nemalandırdığı yöntemler tek tek sayılmıştır: müşareke (ortaklık), mudârebe (emek-sermaye ortaklığı), murabaha (maliyet artı kâr ile satış) ve leasing (kira ile satın alma). Bunlar, HPH fonu gibi katılım fonlarının da dayandığı temel ticaret ve ortaklık yöntemleridir.

3.2. Danışma Komitesi Denetimi

SPK mevzuatına göre, unvanında “katılım” ifadesi geçen her fonun yatırım kararları bir Danışma Komitesi tarafından denetlenmek zorundadır [Kaynak 1]. Bu komite, fonun portföyüne alınan her bir varlığın katılım finans ilkelerine uygunluğunu onaylar.

BDDK’nın (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu) “Katılım Esaslarına Uyum Tebliği”’ne göre, danışma komitesi üyelerinin en az üçte ikisinin ilahiyat veya katılım finans alanında lisans ya da lisansüstü eğitim görmüş ve en az on yıllık mesleki deneyime sahip olması zorunludur [Kaynak 5]. Bu düzenleme, kararların akademik ve dini yetkinliğe sahip kişiler tarafından alınmasını güvence altına alır.

Hedef Portföy’ün katılım fonları da Danışma Kurulu icazeti ile yönetilmektedir. Portföye yalnızca bu kurulun onay verdiği varlıklar dahil edilebilir [Kaynak 6].

3.3. Uluslararası Standartlar: AAOIFI

AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions), 1991 yılında Bahreyn’de kurulmuş, dünya genelinde 45’ten fazla ülkede kabul gören İslami finans standartlarını belirleyen uluslararası kuruluştur [Kaynak 4]. AAOIFI’nin yayımladığı 100’den fazla standart; muhasebe, denetim, yönetişim, etik ve şeriat uyumluluğu alanlarını kapsar.

HPH fonu portföyünde yer alan kira sertifikaları ve katılma hesapları gibi araçlar, AAOIFI’nin şeriat standartlarıyla uyumlu olarak yapılandırılmıştır. AAOIFI, özellikle Şeriat Standardı No. 17 (Sukuk) ile kira sertifikalarının yapısını, gerçek varlık sahipliğine ve risk paylaşımına dayanması gerektiğini açıkça belirlemiştir [Kaynak 7].

4. “Kâr Payı ile Faiz Arasında Ne Fark Var?”

Bu, faiz hassasiyeti olan kardeşlerimizin en çok sorduğu sorulardan biridir. Farkı net olarak ortaya koymak gerekir:

Kriter	Faiz (Riba)	Kâr Payı (Katılım)
Getirinin Kaynağı	Borç verme karşılığı sabit oran	Gerçek ticari faaliyet ve varlık getirisi
Garanti	Getiri önceden garanti edilir	Getiri garanti değildir; kâr veya zarar olabilir
Risk Paylaşımı	Tüm risk borçluda	Risk paylaşılır (kâr-zarar ortaklığı)
Varlık Dayalılığı	Para karşılığı para kazanma	Somut varlık veya ticari faaliyet gerektirir
Dini Hükmü	Haram (Bakara 2:275-278)	Helal (meşru ticaret esası)
Denetim	Konvansiyonel bankacılık denetimi	Danışma Komitesi + SPK + BDDK denetimi

5. Faal’da Paranız Nasıl Çalışıyor?

Faal’ın işleyişi şeffaf ve basittir:

1. Maaşınız hesabınıza düşer. Faal, fatura ve taksit tarihlerinizi bilir.
2. Boşta kalan tutar otomatik olarak HPH fonuna yönlendirilir. Bu fon, SPK denetiminde ve Danışma Komitesi icazetiyle yönetilen bir katılım fonudur.
3. Paranız katılım esaslı araçlarda değerlendirilir: katılma hesapları, kira sertifikaları ve vaad sözleşmeleri.
4. Ödeme günü geldiğinde paranız —kâr payıyla birlikte— hesabınıza döner. Aynı gün valörlü alım-satım sayesinde vade beklemezsiniz [Kaynak 2].
5. Süreç boyunca hiçbir noktada faizli bir araca yatırım yapılmaz.

6. Sıkça Sorulan Sorular

“Kâr payı oranları bankadaki faize çok yakın. Bu onu faiz yapmaz mı?”

Hayır. Din İşleri Yüksek Kurulu bu konuda açıktır: “Kâr payı oranlarının, banka faizlerine yakın veya eşit olması söz konusu işlemi faize dönüştürmez.” Önemli olan getirinin kaynağıdır. Faiz, borç-alacak ilişkisinden doğar; kâr payı ise gerçek ticari faaliyetten doğar [Kaynak 3].

“Fonun içinde tam olarak ne var? Faizli bir şey karışmıyor mu?”

HPH fonu, portföyüne yalnızca katılım finans esaslarına uygun varlıklar dahil eder: katılma hesapları, kamu ve özel sektör kira sertifikaları, vaad sözleşmeleri [Kaynak 2]. Portföye dahil edilen her varlık Danışma Kurulu’nun onayına tabidir.

“Devlet tahvili ile kira sertifikası aynı şey değil mi?”

Kesinlikle değil. Devlet tahvili bir borçlanma aracıdır ve faiz getirisi sağlar. Kira sertifikası ise bir varlığa (bina, proje, ekipman) dayanır; getiri bu varlığın ürettiği gelirden (kira, kâr payı) elde edilir. Aradaki fark, İslam fıkhında belirleyici olan borç-faiz ilişkisi ile ticaret-ortaklık ilişkisi arasındaki temel ayrımdır.

“Bunu kim denetliyor? Nasıl güvenebilirim?”

HPH fonu üç katlı denetim altındadır: (1) SPK’nın yasal düzenlemeleri ve denetimi, (2) Danışma Komitesi’nin katılım esaslarına uygunluk onayı, (3) HSY Danışmanlık ve Bağımsız Denetim A.Ş.’nin bağımsız denetimi [Kaynak 8]. Fon ayrıca TEFAS’ta (Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu) işlem görmektedir ve tüm bilgileri KAP’ta (Kamuyu Aydınlatma Platformu) kamuya açık olarak yayımlanmaktadır.

Sonuç

Katılım esaslı para piyasası fonları; İslam’ın ticaret, ortaklık ve risk paylaşımına dayanan ekonomi anlayışıyla tam uyumlu yatırım araçlarıdır. Bu fonlar:

• Faizli hiçbir enstrüman içermez.
• Portföylerinde yalnızca kira sertifikaları, katılma hesapları ve vaad sözleşmeleri gibi helal araçlar bulundurur.
• Danışma Komitesi tarafından dini uygunluk denetiminden geçer.
• SPK ve BDDK tarafından düzenlenir ve denetlenir.
• Uluslararası AAOIFI standartlarıyla uyumlu yapıdadır.
• Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun fetvalarıyla desteklenir.

Faal olarak amacımız, paranızın boşta kalmasını önlemek ve bunu yaparken dini hassasiyetlerinize tam uyum sağlamaktır. Kullandığımız HPH fonu, yukarıda detaylı şekilde açıkladığımız tüm şer’i, hukuki ve kurumsal güvencelere sahiptir.

Paranın çalışması gerekir. Çalışmayan para erir. Ama bu çalışma, helal zeminde olmalıdır.

Kaynakça

[Kaynak 1] SPK – Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber https://spk.gov.tr/data/61e4a3a01b41c60d1404d7d2/Yat%C4%B1r%C4%B1m%20Fonlar%C4%B1na%20%C4%B0li%C5%9Fkin%20Rehber.pdf

[Kaynak 2] Hedef Portföy – HPH Para Piyasası Katılım Fonu Detay Sayfası https://hedefportfoy.com.tr/fondetay/para-piyasasi-katilim-fonu

[Kaynak 3] Diyanet İşleri Başkanlığı – Din İşleri Yüksek Kurulu, “Katılım Bankalarından Alınan Kar Payının Dini Hükmü Nedir?” (19.12.2018) https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1385/katilim-bankalarindan-alinan-kar-payinin-dini-hukmu-nedir

[Kaynak 4] AAOIFI – Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (Resmi Site) https://aaoifi.com

[Kaynak 5] BDDK – Katılım Esaslarına Uyum Tebliği (Danışma Komitesi Yapısı ve Yetkinlik Şartları) https://www.alomaliye.com/2025/12/19/katilim-esaslarina-uyum-tebligi/

[Kaynak 6] Hedef Portföy – Katılım Fonlarımız (Danışma Komitesi Denetimi) https://hedefportfoy.com.tr/fonlarimiz/katilim-fonlarimiz

[Kaynak 7] AAOIFI – Şeriat Standardı No. 17 (Sukuk) ve Sukuk Yönetişim Standardı (GS 12) https://aaoifi.com/announcement/aaoifi-issues-three-final-governance-standards-for-industry-adoption/

[Kaynak 8] KAP – HPH Hedef Portföy Para Piyasası Katılım Fonu Genel Bilgiler https://kap.org.tr/tr/fon-bilgileri/genel/hph-hedef-portfoy-para-piyasasi-katilim-fonu

[Kaynak 9] Kur’an-ı Kerim – Bakara Suresi, 2:275 ve 2:278 (Diyanet İşleri Başkanlığı Meali) https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Bakara-suresi/282/275-ayet-tefsiri

[Kaynak 10] Diyanet İşleri Başkanlığı – III. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı (Bankacılık ve Katılım Bankacılığı İşlemleri) https://kurul.diyanet.gov.tr/Duyuru-Detay/Duyurular/751/dini-gundemde-bankacilik-ve-katilim-bankaciligi-islemleri-konusu-konusuldu

Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup yatırım danışmanlığı niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı vermeden önce fonun güncel izahnamesi ve yatırımcı bilgi formunu incelemeniz önerilir.